Đơn xin mổ lợn và giấy tờ thời bao cấp
Thời bao cấp, có những việc hôm nay coi là việc nhà — mổ lợn, chuyển hàng — lại cần đơn và tem phiếu. Bài kể cơ chế, không chế giễu người đã sống trong đó.
Ở miền Bắc thời bao cấp, lương thực và thực phẩm đi qua tem phiếu, hợp tác xã và chỉ tiêu. Mổ một con lợn không phải lúc nào cũng là việc của riêng một nhà. Thịt có định mức. Vận chuyển nông sản qua địa giới cũng có thể cần giấy. Những “đơn xin mổ lợn” mà người sau kể lại nghe như chuyện tiếu lâm, nhưng chúng khớp với một nền hành chính đang kiểm soát từng cân gạo.
Người đã xếp hàng và đã viết đơn không phải nhân vật khôi hài. Họ đang làm đúng quy tắc của thời mình. Cười được là khi đặt tờ đơn cạnh đời sống hôm nay, nơi cùng việc ấy không cần xin phép. Cười người đã phải viết đơn thì bài viết đã hiểu sai.
Các mẫu đơn lưu trong hồi ký gia đình là tư liệu xã hội sử. Nếu đăng lại nguyên văn, cần biết tờ giấy ấy của ai. Thời Xưa chỉ mô tả loại giấy và lý do nó tồn tại: thiếu hàng, có định mức, và một bộ máy ghi từng ngoại lệ.